Bài Viết

Tính bản địa nói riêng và văn hóa dân tộc nói chung là nguồn cảm hứng sáng tạo trong nhiều lĩnh vực. Dưới góc nhìn của ngành kiến trúc, đây là một khái niệm biểu hiện mối quan hệ thống nhất giữa khí hậu và môi trường, vật liệu và kỹ thuật, văn hóa địa phương. Tính bản địa hướng đến những giá trị bền vững và đậm tính dân tộc, là nguồn tài nguyên sẵn có và luôn khác biệt. Bởi vậy, “tính bản địa” được xem là một trong những chìa khóa trong lĩnh vực kiến trúc, giúp các KTS có thể xây dựng nét riêng, đặc trưng, độc đáo của mỗi dự án.

Theo Paul Oliver - tác giả Bách khoa toàn thư về kiến trúc bản địa, tính bản địa được coi là "ngôn ngữ kiến trúc của con người" với đầy đủ thổ ngữ, sắc tộc và tính địa phương. Chúng ta có thể khai thác “tính bản địa” ở nhiều khía cạnh. Ví dụ như việc trồng cây có khả năng thích nghi cao với môi trường thổ nhưỡng và khí hậu địa phương; tận dụng và khai thác vật liệu như đất, đá, sỏi… trong quá trình xây dựng.

Tính bản địa thể hiện trong cảnh quan.

Thiết kế cảnh quan đóng vai trò hết sức quan trọng. Đó là môi trường chuyển tiếp giữa thiên nhiên, văn hóa bản địa với không gian kiến trúc công trình. Không gian cảnh quan là nơi con người có thể cảm nhận tạo rõ nhất hình ảnh và tinh thần của văn hóa bản địa. 

Ví dụ như bóng dáng của những giống cây đặc trưng của địa phương. Những sản phẩm của các làng nghề địa phương được khai thác đưa vào làm các thành phần trong tổ chức cảnh quan. Hay hoạt động văn hóa bản địa được tổ chức tại không gian cảnh quan… 

Tính bản địa thể hiện qua hình thái kiến trúc công trình

Các công trình kiến trúc lớn như khu nghỉ dưỡng, resort, cảnh quan,... đều hướng tới khai thác nét đặc trưng của nhà ở dân gian bản địa và sử dụng vật liệu xây dựng, phương thức xây dựng kiến trúc công trình. Các vật liệu và phương thức xây dựng truyền thống địa phương phù hợp với điều kiện địa hình, khí hậu địa phương và gìn giữ được nét đặc trưng trong tập quán sinh hoạt của người dân bản địa. 

Một công trình kiến trúc giàu tính bản địa được đánh giá cao khi ứng dụng vật liệu địa phương như đá, gỗ, mái lá, đất… và những yếu tố tự nhiên như dòng suối, cây xanh, địa hình được nghiên cứu kỹ lưỡng.

Với công trình Le Champ Tú Lệ Resort, các KTS tại ASEB đã khai thác các yếu tố văn hóa các bản làng tại vùng núi Tây Bắc: Bản Lìm Mông, Bản Lìm Thái, Bản Khau Thán, Bản Chao và Bản Nước Nóng. Cảnh quan được định hình theo văn hóa tự nhiên, phóng khoáng và giữ nét đặc trưng riêng của các bản làng. Các ngôi nhà nương theo phong cách nhà sàn của dân tộc Thái, nhưng có sự đổi mới trong giải pháp xử lý công năng để đưa nhà sàn Thái lên một tầm cao mới, thích ứng với việc phục vụ nhu cầu không gian sống ngày càng cao của khách du lịch. 

Ngay từ những yếu tố nhỏ nhất, ASEB cũng tỉ mỉ thiết kế sao cho hòa hợp với văn hóa, cảnh quan bản làng. Ví dụ như hệ thống ánh sáng thấp, nhẹ nhàng, không quá chói hay quá cao mang đậm nét vùng núi Tây Bắc. Hay sỏi, đá xuất hiện trong các khu vườn, khoảng sân tại công trình cũng là “lượm” từ xung quanh. Các giống thực vật đặc trưng của các bản làng đang phân bố thưa thớt cũng được tập trung trang trí cảnh quan cho công trình.

Tính bản địa thể hiện trong thiết kế nội thất công trình. 

Văn hóa sinh hoạt cộng đồng thể hiện rõ nhất ở tổ hợp không gian chức năng, dịch vụ được bố trí xung quanh và phong cách thiết kế nội thất.

Thông thường, sản phẩm nội thất mang nét văn hóa bản làng sẽ được khai thác đưa vào làm các thành phần trong trang trí nội thất. Ví dụ như đồ thủ công mỹ nghệ của địa phương, hay một số sản phẩm tiêu biểu mang nét văn hóa địa phương như gốm, gỗ, tre, mây… cũng được đưa vào thiết kế nội thất trong các công trình kiến trúc, đặc biệt là kiến trúc du lịch, nghỉ dưỡng.

Việc thể hiện được tính bản địa trong một công trình đòi hỏi các KTS phải nghiên cứu, thẩm thấu để truyền tải được những nội dung của tinh thần và hình thức của văn hóa bản địa vào công trình kiến trúc. Công trình kiến trúc đó lại lan tỏa được những không gian, hình ảnh của văn hóa bản địa tới xã hội.