Bài Viết

Trong những năm gần đây, vấn đề phát triển bền vững đang nóng hơn bao giờ hết. Các quốc gia trên thế giới đang nỗ lực hướng đến giải pháp tối ưu trong mọi lĩnh vực, ngành nghề, hướng đến sự phát triển bền vững.

Đối với ngành Kiến trúc – Xây dựng, tính bền vững thể hiện ở nhiều khía cạnh, như sự hài hòa với môi trường tự nhiên, với lối sống của cư dân hay giá trị văn hóa bản địa… Vậy tính bền vững trong kiến trúc được thể hiện trong các công trình như thế nào?

Bền vững về kết cấu, vật liệu và kỹ thuật

Sự bền vững của kiến trúc đầu tiên đơn giản chính nhất chính là công trình phải chắc chắn, an toàn. Mỗi loại hình công trình, tính chất công trình hay ở mỗi giai đoạn xây dựng có những yêu cầu mức độ bền vững khác nhau, nhưng độ bền vững cơ học, bền vững kết cấu và kỹ thuật là yêu cầu tối thiểu cần có.

Vật liệu kiến trúc đóng vai trò vừa là vật liệu kết cấu chịu lực, vừa tạo nên hình hài, giá trị thẩm mỹ của công trình. Bền vững về vật liệu cũng gắn liền với bền vững kết cấu được tạo nên từ vật liệu đó, dù là gỗ, gạch, sỏi đá, hay bê tông, cốt thép. 

Ngoài kết cấu và vật liệu, hệ thống kỹ thuật, trang thiết bị trong công trình cũng là một phần quan trọng và đòi hỏi tính bền vững. Đó là những hệ thống phổ biến như hệ thống điện, chiếu sáng; hệ thống cấp – thoát nước, hệ thống chắn lở đất, lũ lụt,... hay ở mức độ cao hơn ở những công trình ở thành thị như hệ thống điều hoà nhiệt độ, hệ thống thang máy, hệ thống báo cháy – chữa cháy, hệ thống điều khiển thông minh… Công trình bền vững có nghĩa là những hệ thống này được thiết kế và lắp đặt khoa học, hoạt động ổn định, an toàn; thuận tiện và dễ dàng bảo trì, sửa chữa, nâng cấp thay thế hay xử lý nếu xảy ra sự cố.

Bền vững về quy hoạch, cảnh quan và môi trường

Theo thuật ngữ chuyên môn, một công trình kiến trúc phải phù hợp quy hoạch, và quy hoạch phải có giá trị bền vững. Hay hiểu một cách đơn giản hơn, một công trình tồn tại có ý nghĩa khi nó được đặt đúng nơi, đúng chỗ. Công trình phải làm đẹp thêm cảnh quan, không gian và ngược lại, không gian sẽ tôn công trình đó lên. 

“Kiến trúc bền vững” thường được đề cập đến là những tiêu chí thân thiện với thiên nhiên, cộng sinh cùng thiên nhiên, nhiều màu xanh tự nhiên. Tuy nhiên, tính bền vững đối với yếu tố môi trường hiểu rộng cả nghĩa tự nhiên và xã hội. Ở góc độ môi trường tự nhiên, bền vững về môi trường có thể hiểu là giảm thiểu thải những chất độc hại vào môi trường trong quá trình xây dựng vận hành, tiết kiệm năng lượng, ứng dụng công nghệ khai thác những nguồn năng lượng sạch sẵn có trong tự nhiên như năng lượng mặt trời, năng lượng gió… hay các giải pháp xử lý chất thải trong toàn bộ hệ sinh thái công trình. Ở góc độ môi trường xã hội, kiến trúc bền vững là tạo nên sự cân bằng giữa việc phát triển của cộng đồng địa phương (như với việc sản xuất, tăng trưởng, xây dựng địa phương,...) và việc khai thác nguyên vật liệu và năng lượng từ thiên nhiên.

Bền vững với bối cảnh và giá trị văn hóa

Các công trình kiến trúc không chỉ đơn thuần có chức năng, công năng như những đồ vật, vật dụng khác. Sự tồn tại của một công trình còn cùng cuộc sống con người tạo nên những giá trị tinh thần. Công trình kiến trúc tiêu biểu của một địa phương còn hình thành, gìn giữ những giá trị văn hoá qua năm tháng, qua những thăng trầm lịch sử. Hoặc một công trình có thể cho thấy một giá trị văn hoá bình dị nhưng sâu sắc, thể hiện được cốt cách, tinh thần của chủ đầu tư công trình.

Trong kiến trúc, bản sắc văn hóa dân tộc bao gồm các “đặc điểm, tính chất tiêu biểu, dấu ấn đặc trưng về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, văn hóa, nghệ thuật; thuần phong mỹ tục của các dân tộc; kỹ thuật xây dựng và vật liệu xây dựng, được thể hiện trong công trình kiến trúc, tạo nên phong cách riêng của kiến trúc Việt Nam”.

Trong công trình Le Champ Tú Lệ Resort, với ý niệm “ngôi nhà hình thành nên từ văn hóa bản làng, công trình lớn lên ở đâu thì mang nét văn hóa ở đó”, KTS Mai Công Văn và các cộng sự ASEB đã dựa vào lối văn hóa kiến trúc làng bản của người dân tộc Thái xã Tú Lệ để lên ý tưởng quy hoạch tổng thể dự án Resort, đem lại trải nghiệm văn hóa vùng miền cho khách hàng. 

Tính bền vững trong kiến trúc là một khái niệm rộng và đa nghĩa, nhưng cũng có thể hiểu đơn giản, tổng quan và cụ thể ở những yếu tố tạo nên sự bền vững như trên.